BIST 100 Endeksi Nedir? Nasıl Hesaplanır ve Nasıl Takip Edilir?
BIST 100, Borsa İstanbul’da işlem gören şirketler arasından belirli kriterlere göre seçilen 100 şirketin pay performansını gösteren endekstir. Türkiye’de “borsa bugün yükseldi” ya da “borsa düştü” denildiğinde genellikle BIST 100 endeksindeki değişim kastedilir.
Endeks ne işe yarar?
Borsada yüzlerce şirket işlem görür. Her birinin fiyatını tek tek takip ederek piyasanın genel yönünü anlamak zordur. Endeksler, seçilmiş bir grup hissenin ortak performansını tek bir sayıyla özetler. Böylece:
- Piyasanın genel eğilimi kolayca izlenebilir.
- Yatırımcılar kendi portföylerinin performansını endeksle karşılaştırabilir.
- Endeksi takip eden yatırım fonları ve borsa yatırım fonları için referans oluşturur.
- Vadeli işlem sözleşmeleri gibi türev ürünlere dayanak olur.
BIST 100’e hangi şirketler girer?
Endekse dahil edilecek şirketler, Borsa İstanbul’un belirlediği kurallara göre seçilir. Seçimde temel olarak halka açık kısmın piyasa değeri ve işlem hacmi (likidite) gibi kriterler dikkate alınır. Endeksteki şirketler dönemsel olarak gözden geçirilir; kriterleri sağlamayan şirketler endeksten çıkarılırken yerlerine yenileri eklenir.
Endeks nasıl hesaplanır?
BIST 100, piyasa değeri ağırlıklı bir endekstir. Ancak burada şirketin toplam piyasa değeri değil, fiili dolaşımdaki (halka açık) paylarının piyasa değeri esas alınır. Bu nedenle halka açık piyasa değeri büyük olan şirketlerin fiyat hareketleri endeksi daha fazla etkiler.
Endeks, işlem saatleri boyunca anlık olarak hesaplanır ve yayımlanır.
Diğer önemli endeksler
- BIST 30: En büyük ve en likit 30 şirketi kapsar.
- BIST 50: 50 şirketten oluşur.
- BIST Tüm: Belirli pazarlarda işlem gören payların büyük bölümünü kapsayan geniş bir endekstir.
- Sektörel endeksler: Banka, sanayi, holding, teknoloji, ulaştırma gibi sektörlerin performansını ayrı ayrı gösterir.
- Temalı endeksler: Kurumsal yönetim veya sürdürülebilirlik gibi belirli temalara göre oluşturulan endekslerdir.
Endeksi yorumlarken dikkat edilmesi gerekenler
- Nominal ve reel getiri farkı: Endeksin TL bazında yükselmesi, enflasyon ve kur etkisi dikkate alındığında her zaman reel bir kazanç anlamına gelmez. Bu nedenle endeksin dolar bazında ve enflasyondan arındırılmış performansına da bakmak faydalıdır.
- Ağırlık etkisi: Endeksteki birkaç büyük şirketin sert hareketi, endeksin genel görünümünü belirleyebilir. Endeks yükselirken birçok hisse düşüyor olabilir.
- Endeks ≠ portföy: Endeksin yükselmesi, her yatırımcının kazandığı anlamına gelmez.
Sonuç
BIST 100, Türkiye pay piyasasının nabzını tutan temel göstergedir. Endeksi takip etmek piyasanın genel eğilimini anlamayı kolaylaştırır; ancak yatırım kararları yalnızca endekse bakarak değil, şirket ve sektör düzeyinde yapılan değerlendirmelerle verilmelidir. Borsanın genel işleyişini Borsa Nedir, Nasıl Çalışır? yazımda bulabilirsiniz.