Bilanço Nasıl Okunur? Yeni Başlayanlar İçin Adım Adım Rehber
Bilanço, bir şirketin belirli bir tarihteki finansal fotoğrafıdır. Şirketin nelere sahip olduğunu (varlıklar), kimlere borçlu olduğunu (yükümlülükler) ve ortaklarına ait olan kısmı (özkaynaklar) gösterir. Borsada işlem gören şirketlerin bilançoları düzenli olarak KAP üzerinden yayımlanır.
Bilançonun temel denklemi
Bilanço her zaman şu denkleme göre dengededir:
Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar
Bu denklem, şirketin sahip olduğu her şeyin ya borçla ya da ortakların sermayesiyle finanse edildiğini gösterir.
Varlıklar (aktif)
Varlıklar, şirketin sahip olduğu ve gelecekte ekonomik fayda sağlaması beklenen kaynaklardır. İkiye ayrılır:
Dönen varlıklar (bir yıl içinde nakde çevrilmesi beklenenler):
- Nakit ve nakit benzerleri
- Ticari alacaklar (müşterilerden alınacak tutarlar)
- Stoklar
- Kısa vadeli finansal yatırımlar
Duran varlıklar (bir yıldan uzun süre kullanılacak olanlar):
- Maddi duran varlıklar (fabrika, makine, bina)
- Maddi olmayan duran varlıklar (marka, lisans, yazılım)
- Uzun vadeli finansal yatırımlar ve iştirakler
Yükümlülükler (pasif)
Yükümlülükler, şirketin üçüncü kişilere olan borçlarıdır:
- Kısa vadeli yükümlülükler: Bir yıl içinde ödenmesi gereken borçlar; banka kredileri, ticari borçlar (tedarikçilere), vergi borçları gibi.
- Uzun vadeli yükümlülükler: Vadesi bir yıldan uzun olan krediler, tahviller ve kıdem tazminatı karşılıkları gibi.
Özkaynaklar
Özkaynaklar, varlıklardan borçlar düşüldüğünde kalan ve ortaklara ait olan kısımdır. Ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, geçmiş yıl kârları ve dönem net kârı özkaynakların başlıca kalemleridir. Özkaynakların sürekli büyümesi genellikle şirketin değer yarattığını gösterir.
Bilançoyu okurken nelere bakılmalı?
1. Nakit durumu ve borçluluk
Şirketin kasasındaki nakit ile finansal borçları karşılaştırılır. Finansal borçlardan nakit ve benzerleri çıkarıldığında net borç bulunur. Net borcun yüksek olması, özellikle yüksek faiz dönemlerinde risk oluşturabilir.
2. Kısa vadeli ödeme gücü
- Cari oran = Dönen varlıklar ÷ Kısa vadeli yükümlülükler. 1’in üzerinde olması, şirketin kısa vadeli borçlarını dönen varlıklarıyla karşılayabildiğine işaret eder.
- Asit-test oranı: Stoklar hariç tutularak hesaplanır ve daha temkinli bir ölçüdür.
3. Borç/Özkaynak dengesi
Toplam borçların özkaynaklara oranı, şirketin ne ölçüde borçla finanse edildiğini gösterir. Sektöre göre makul seviyeler farklılık gösterir.
4. Ticari alacak ve stokların gelişimi
Satışlar artmadığı halde alacakların ve stokların hızla büyümesi, tahsilat veya satış sorunlarına işaret edebilir.
5. Döviz pozisyonu
Döviz cinsinden borcu yüksek, döviz geliri sınırlı şirketler kur artışlarından olumsuz etkilenebilir. Bu bilgi genellikle finansal tablo dipnotlarında yer alır.
Bilanço tek başına yeterli mi?
Hayır. Bilanço, belirli bir tarihteki durumu gösterir. Şirketin performansını anlamak için bilanço; gelir tablosu (kârlılık) ve nakit akış tablosu (nakit üretimi) ile birlikte incelenmelidir. Ayrıca tek bir dönem yerine birkaç dönemin karşılaştırılması ve sektördeki benzer şirketlerle kıyaslanması daha sağlıklı sonuç verir.
Sonuç
Bilanço okumak ilk bakışta karmaşık görünse de temel mantığı basittir: Şirketin neye sahip olduğunu, ne kadar borçlu olduğunu ve ortaklarına ne kaldığını gösterir. Bu tabloyu düzenli olarak incelemek, temel analizin en önemli adımlarından biridir. Kavramların özetine Borsa Sözlüğü yazımdan ulaşabilirsiniz.